Zarys historii Polski

Na terenach Polski odnaleziono ślady człowieka sprzed 180 tys. lat; ślady osadnictwa sprzed 50 tys. lat.

W VIII w. tereny obecnej Polski zamieszkiwało kilkanaście plemion słowiańskich. Największe z nich to: Polanie i Wiślanie.

Legenda mówi, że bardzo dawno temu przez tereny obecnej Polski wędrowali trzej bracia: Lech, Czech i Rus. W pewnej chwili Lech ujrzał orła białego na gnieździe i postanowił w tym miejscu urządzić swoją siedzibę (stąd Gniezno - pierwsza stolica). Czech powędrował na południe a Rus na wschód (obaj utworzyli tam swoje państwa).

Dla zapobiegnięcia najazdom, których Niemcy dokonywali niszcząc plemiona słowiańskie pod pretekstem nawracania pogan, ówczesny książe Mieszko I (z rodu Piastów), zdecydował się przyjąć chrześcijaństwo od Czechów (966 r.). Jego syn Bolesław I Chrobry został pierwszym królem Polski (koronacja w 1025 r.). Toczył on ciągłe wojny z Niemcami (zajął Łużyce), jak i z Rusią (zajął Kijów).

W 1038 r. stolicą Polski stał się Kraków (Kazimierz I Odnowiciel).

W XII w. król Bolesław III Krzywousty (pobił Niemców na Psim Polu - 1109 r.) przed śmiercią podzielił swoje państwo między synów, a synowie i wnuki dzielili swoje księstwa dalej. Doprowadziło to do rozbicia dzielnicowego Polski. Małe księstewka (dodatkowo skłócone ze sobą) miały trudności w odparciu agresywnych sąsiadów. Jeden z książąt - Konrad Mazowiecki nękany ciągłymi najazdami pogańskich Prusów, w celu ich chrystianizacji, w 1230 r. sprowadził Zakon Krzyżacki. Krzyżacy po opanowaniu Prus, wkrótce zagrozili księstwom polskim.

W międzyczasie przez południową Polskę wiodły szlaki najazdów tatarskich. Kraków dwukrotnie niszczony był przez Tatarów (lata 1241 i 1259). Dzieła ponownego zjednoczenia Polski dokonał książe Władysław Łokietek (na króla koronował się w 1320 r.). Powstrzymał ekspansję Krzyżaków zadając im poważne straty w bitwie pod Płowcami (1331 r.).

Następny król Polski - Kazimierz Wielki zajął się głównie gospodarką państwa, skodyfikował prawo, zreformował wojsko i skarb, powołał do życia Uniwersytet w Krakowie (1364 r.) i przyjął do Polski Żydów wypędzanych z zachodniej Europy (głównie z Niemiec - stąd powstał język "Jidysz"). Po Kazimierzu Wielkim pozostało stwierdzenie: "zastał Polskę drewnianą - pozostawił murowaną". Był to ostatni król z dynastii Piastów.

W 1385 r. Litwa i Polska zagrożone ekspansją państwa krzyżackiego zawarły unię w Krewie (realna unia dopiero w 1569 r. - w Lublinie.). Litwa przyjęła chrzest, a książe litewski Jagiełło (stąd dynastia Jagiellonów) przyjął imię Władysław i został koronowany na króla Polski. W 1410 r., pod Grunwaldem Krzyżacy zostali pobici. Po tej klęsce Zakon Krzyżacki nie zdołał już nigdy odbudować swej potęgi.

W XVI w. Zygmunt I Stary (przedostatni król z dynastii Jagiellonów) doprowadził do sekularyzacji Prus. Państwo zakonu krzyżackiego jako Prusy Książęce, stało się państwem świeckim, a ostatni mistrz zakonu Albrecht Hohenzollern (siostrzeniec króla polskiego) - księciem i lennikiem Polski. W 1525 r. w Krakowie odbył się "hołd pruski" (uroczystość uznania władcy przez lennika i złożenie mu przysięgi wierności na wieki). Takie były początki Państwa Pruskiego, które później ogarnęło inne państwa niemieckie i za Fryderyka Wielkiego stało się mocarstwem.

Tymczasem Polska w końcu XVI w., osiągając szczyty swej potęgi (gospodarka, kultura i siła zbrojna) wkraczała w swój "złoty wiek". Z początkiem XVII w. obejmowała obszar 990 000 km2. Polska stała się mocarstwem.

Po śmierci bezdzietnego króla Zygmunta II Augusta królowie polscy obierani byli w czasie wolnej elekcji (zjazd całej szlachty polskiej). Drugi z kolei król elekcyjny - Stefan Batory, prowadził zwycięskie wojny z Moskwą, odzyskując zagarnięte przez nią Inflanty. Po zwycięskiej bitwie pod Połockiem (1579) i Wielkimi Łukami (1580), obległ Psków (1581 r.) i zagroził samej Moskwie. Za wstawiennictwem Watykanu wstrzymał dalsze działania. Trzeci - Zygmunt III Waza (pochodzący ze szwedzkiej dynastii Wazów) ok. 1609 r. przeniósł stolicę Polski z Krakowa do Warszawy.

Za panowania królów z dynastii Wazów (Zygmunt III, Władysław IV i Jan Kazimierz), w efekcie roszczeń dynastycznych i terytorialnych (Inflanty) dochodziło do konfliktów zbrojnych ze Szwecją (Kircholm - 1605, Oliwa - 1627). W końcu, w 1655 r. doszło do okupacji przez Szwedów znacznych obszarów Polski (z Krakowem włącznie) - tzw. "potop".

W tym okresie również ekspansja Turcji sięgnęła granic Polski.

Kolejny król Polski - Jan III Sobieski na prośbę Watykanu pośpieszył z pomocą Austrii i rozbił wojska tureckie w bitwie pod Wiedniem (1683 r.) Ocalona wtedy Austria, niespełna 100 lat później wzięła udział w rozbiorze Polski.

Polska za czasów saskich królów elekcyjnych z dynastii Wettin osiągnęła szczyt dezorganizacji ustrojowo-politycznej. Państwo Polskie było bezbronne wobec trzech mocarstw sąsiednich - Rosji, Prus i Austrii. Z tamtych czasów pochodzi powiedzenie: "Za króla Sasa jedz, pij i popuszczaj pasa".

W 1772 r. nastąpił pierwszy rozbiór Polski (odpadła 1/4 obszaru Polski przedrozbiorowej). Próby naprawy państwa w okresie panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego (Konstytucja 3 Maja - 1791 r.) nic już nie były w stanie zmienić (wojska polskie liczyły zaledwie 57 000). W 1793 r. nastąpił drugi rozbiór (pozostała 1/4 pierwotnego terytorium).

Kierowane przez Tadeusza Kościuszkę powstanie przeciw Rosji (1794 r.) zostało krwawo stłumione, po czym nastąpił trzeci rozbiór (1795 r.). Polska przestała istnieć jako państwo.

Już w 1797 r. gen. Henryk Dąbrowski utworzył Legiony Polskie u boku armii francuskiej, licząc na odzyskanie niepodległości przez Polskę. Jednak Napoleon utworzył jedynie Księstwo Warszawskie (1807-1815). Wojska Księstwa osiągnęły liczebność 91 000 żołnierzy.

Po klęsce Napoleona, zwycięskie państwa na Kongresie Wiedeńskim (1815 r.) uchwaliły utworzenie Królestwa Polskiego (mniejszego od Księstwa Warszawskiego) połączonego unią personalną z Rosją (car królem Polski) i Rzeczypospolitej Krakowskiej obejmującej najbliższe okolice Krakowa. W Królestwie Polskim istniało wojsko polskie w sile 40 000 żołnierzy, podległe absolutnie carskiemu namiestnikowi - Wielkiemu Księciu Konstantemu.

W 1830 r. wybuchło powstanie (P.Listopadowe) przeciw Rosji. Po początkowych sukcesach wojska polskie uległy znacznej przewadze Rosjan (w październiku 1831 r.). Po Powstaniu Listopadowym autonomia Królestwa została poważnie ograniczona (m.in. nie posiadało już ono własnego wojska).

W 1863 r. wybuchło Powstanie Styczniowe przeciw Rosji. Były to działania partyzanckie obejmujące Królestwo Polskie, Litwę, Białoruś i częściowo Ukrainę. Po upadku powstania w jesieni 1864 r. zniesiono autonomię Królestwa Polskiego. Obszar ten stał się "Krajem Przywiślańskim" Cesarstwa Rosyjskiego.

Nadzieje Narodu Polskiego na odzyskanie niepodległości odżyły, gdy w 1914 r. doszło do konfliktu między Rosją a państwami centralnymi (Prusy i Austria). Pierwsza wojna światowa była dla Polaków wojną bratobójczą, ponieważ po obu stronach frontu stały setki tysięcy Polaków - żołnierzy państw zaborczych. Ponadto istniały "Legiony Polskie" walczące po stronie austriackiej i "Korpusy Polskie" po stronie rosyjskiej.

W efekcie rozpadu carskiej Rosji i kapitulacji państw centralnych w 1918 r., mogła powstać wolna Polska. Naczelnikiem Państwa został Józef Piłsudski. W latach 1919 - 1920 Polska odparła najazd bolszewicki zagrażający całej Europie (Bitwa Warszawska). Polska o swoje granice musiała jednak walczyć jeszcze z Niemcami (a nawet z Czechami i Litwinami) do czerwca 1921 roku.

Okres do września 1939 r. mimo sukcesów na polu gospodarczym (stabilizacja pieniądza, od podstaw zbudowany nowy port w Gdyni, Centralny Okręg Przemysłowy i inne) był jednak za krótki dla zbudowania silnego państwa.

W 1939 r., mimo bohaterskiego oporu, Polska uległa przewadze technicznej i ilościowej wojsk niemieckich oraz zdradzieckiemu uderzeniu Sowietów od wschodu. Przyobiecana pomoc sprzymierzonych: Francji i Anglii - nie nadeszła. Polska uległa podziałowi między Niemcy i Sowiety.

Wiele państw europejskich dostało się pod okupację niemiecką (w tym i potężna Francja). Wszystkie te państwa sformowały później organa władzy kolaborujące z Niemcami. Jedynie Polska tego nie zrobiła. Na terenie Kraju, w konspiracji, istniała Delegatura Rządu Polskiego i Armia Krajowa - największa w Europie armia podziemna - 350tys. żołnierzy.

Regularne wojska polskie walczące od pierwszego do ostatniego dnia wojny, na wschodzie i zachodzie, łącznie w 1945 r. liczyły pół miliona żołnierzy. Plasowało to nas na trzecim miejscu w Europie (po Sowietach i Anglii, ale przed Francją).

W wyniku zmowy zwycięskich mocarstw w Jałcie, Polska mimo olbrzymich strat i wielkiego wkładu w walkę z Niemcami, oddana została we władanie Sowietom. Musiało minąć prawie pół wieku, by wraz z rozpadem Związku Sowieckiego Polska mogła odzyskać niepodległość. 

Wybierz:

 


Koło Kombatantów przy AGH
Al. Mickiewicza 30. 30-059 Kraków
Koło czynne pon. - pt. w godz. 11:00 - 13:00
Telefon: (012) 617-36-05
E-mail: komb@agh.edu.pl